کد (شرح حدیث عنوان بصری)
کُد (شرح حدیث عنوان بصری)
محتوای این حدیث، طیف گستردهای از موضوعات سلوکی را دربرمیگیرد: از کیفیت معاشرت و خلوت، چگونگی و مقدار غذا، شیوهٔ صحیح تحصیل علم، مراتب حلم و بردباری، حدّ لازم شکیبایی در برابر تندی و هرزهگویی دیگران، تا بیان مقام عبودیت، تسلیم، رضا و در نهایت، وصول به قلّهٔ توحید. از این رو، میتوان آن را طرح کلی یک برنامهٔ تربیتیِ همهجانبه برای طالب راه خدا دانست.
بخشی از مقدمه:
یکی از روایاتی که مجموعهای جامع و منسجم از نکات سلوکی را در خود جای داده و همواره مورد توجه عارفان بزرگ بوده است، حدیث منقول از امام صادق علیهالسّلام است که به نام راوی آن، «عُنوان بصری» شهرت یافته است. این روایت، تبیین نسبتاً کاملی از حقیقت عبودیت و بندگی خدا و راههای وصول به آن ارائه میکند و در میان احادیث عمیق عرفانی، بهمنزلهٔ دستورالعملی زنجیروار است که مطالب کلیدی را گامبهگام و پیوسته بیان کرده است.
حضرت آیةالله سیدعلی قاضی قدّسسرّه ـ که جامع علم و عمل و فقه و عرفان و دیگر شاخههای معقول و منقول بودند ـ از میان انبوه روایات، بر حدیث عنوان بصری تأکید ویژه داشتند و آن را برای سالکان مبتدی، برترین روایت میدانستند. ایشان توصیه میکردند این حدیث را بنویسند، همراه خود نگه دارند، هر هفته یکی دو بار آن را تلاوت کنند و کوششی جدّی در عمل به مفاد آن داشته باشند (روح مجرد، ص 175) بهگونهای که عملاً یکی از ارکان اصلی سیر و سلوک در مکتب ایشان، التزام عملی به مضمون همین روایت بود.
مرحوم علامه طهرانی قدّسسرّه نیز معتقد بودند که روایت عنوان بصری، حقّاً شایسته است که برای شرح و تفصیل آن، کتابها نوشته شود، (روح مجرد، ص 186) به این معنا که بسیاری از آثار ارزشمند اخلاقی و عرفانی، در حقیقت شرحِ تفصیلیِ همین خطوط اصلیِ ترسیمشده در این حدیث مبارکاند.