کتاب عزیز
کتابٌ عزیز؛ بررسی شبهاتی پیرامون قرآن کریم
براساس دروس خارج کلام استاد وکیلی
تعداد صفحات: 352 صفحه
قطع: وزیری
کتاب درباره چیست؟
کتاب «کتاب عزیز» اثری کلامی، قرآنی و شبههپژوهانه است که بر پایه دروس خارج کلام استاد حاج شیخ محمدحسن وکیلی تدوین شده و به بررسی و پاسخگویی به حدود هفتاد شبهه معاصر درباره قرآن کریم میپردازد. محور اصلی کتاب، دفاع علمی و روشمند از این حقیقت قرآنی است که قرآن، «کتابی عزیز» و نفوذناپذیر است و با وجود سخنگفتن از انسان، حیوان، آسمان، زمین، تاریخ، احکام و صفات الهی، گرفتار خطاهای علمی، فلسفی یا معرفتی نشده است.
این کتاب شبهات را صریح و منظم طرح میکند و سپس با تکیه بر دقتهای تفسیری، تحلیل الفاظ آیات، توجه به سیاق، بررسی روایات، مبانی عقلی و گاه دادههای علمی به آنها پاسخ میدهد.
در این کتاب چه میخوانید؟
«کتاب عزیز» برگرفته از درسهای خارج کلام استاد حاج شیخ محمدحسن وکیلی در سالهای ۱۴۳۹ و ۱۴۴۰ قمری است و به بررسی و پاسخگویی به مجموعهای از شبهات قرآنی میپردازد. کتاب، بهجای تمرکز بر یک اثر خاص، شبهات را بهصورت منظم و قابل بررسی مطرح میکند و با بهرهگیری از تفسیر، ادبیات عرب، اصول فقه، کلام، فلسفه و گاه دادههای علمی، به تحلیل آنها میپردازد.
نویسنده در مقدمه، اعجاز قرآن را تنها در پیشگوییهای علمی نمیداند؛ بلکه بر این نکته تأکید میکند که قرآن با وجود سخنگفتن درباره انسان، حیوان، آسمان، زمین، تاریخ، حقوق، اخلاق و مسائل عقلی، گرفتار خطاهای علمی و معرفتی نشده است. بر همین اساس، کتاب در فصل نخست شبهات مربوط به خلقت انسان و حیوان، نطفه و جنین، شیر حیوانات و نسبت ادراک با قلب را بررسی میکند.
فصل دوم به گستردهترین مجموعه شبهات درباره آسمان و زمین اختصاص دارد؛ از جمله نسبت قرآن با هیئت بطلمیوسی، آسمانهای هفتگانه، حرکت خورشید، هفت زمین، ترتیب آفرینش، کوهها، شهابها، تگرگ، دو دریا و زوجیت موجودات. در این مباحث، تفاوت زبان علمی، عرفی و هدایتی قرآن مورد توجه قرار میگیرد.
در ادامه، کتاب به شبهات مربوط به نسخ و ادعای تناقض یا تغییر در احکام قرآن، مسئله عام و خاص و چگونگی فهم گزارههای کلی، و سپس ابهام در برخی آیات میپردازد. نویسنده نشان میدهد که بسیاری از این اشکالات، با توجه به قواعد زبان، سیاق، مقام بیان و حکمتهای تربیتی و هدایتی قرآن قابل تحلیل است.
دو فصل پایانی به شبهات کلامی و اخلاقی اختصاص دارد؛ از جمله نسبتدادن صفاتی مانند مکر، اضلال و استهزا به خداوند و نیز ادعای ناسازگاری برخی احکام و گزارشهای قرآنی با عدالت الهی. در این بخش، رابطه عدالت خداوند با اختیار انسان، مسئولیت اخلاقی، شرک، کفر، استضعاف و حقیقت جامعه بررسی میشود.
در مجموع، «کتاب عزیز» اثری تحلیلی برای پاسخ به بخشی از مهمترین شبهات قرآنی است که میکوشد با بررسی دقیق زبان و سیاق آیات و بهرهگیری از دانشهای مختلف، از برداشتهای سطحی و اشکالات شتابزده درباره قرآن پاسخ دهد.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
این کتاب مناسب است برای:
طلاب، دانشجویان الهیات، قرآنپژوهان، مبلغان و فعالان فرهنگی که با شبهات معاصر درباره قرآن کریم روبهرو هستند و میخواهند پاسخها را نه بهصورت شعاری، بلکه تحلیلی، مستند و مرحلهبهمرحله دنبال کنند.
کسانی که میخواهند درباره نسبت قرآن با موضوعاتی مانند آفرینش انسان، جنین، قلب و ادراک، آسمان و زمین، ستارگان، کوهها، ناسخ و منسوخ، عام و خاص، ابهام در قرآن، صفات الهی و عدالت خداوند مطالعه کنند. ساختار کتاب نیز بر همین اساس در هفت فصل تنظیم شده و شبهات را ذیل این موضوعات بررسی میکند.
پژوهشگران و مربیانی که نیاز دارند برای کلاس، جلسه پرسشوپاسخ، منبر، حلقه معرفتی یا تولید محتوای دینی، یک منبع منظم درباره پاسخ به شبهات قرآنی در اختیار داشته باشند.
چرا این کتاب ارزش خواندن دارد؟
یکی از مهمترین مزایای کتاب، مواجهه مستقیم با شبهات مشهور و معاصر درباره قرآن کریم است. کتاب حدود هفتاد شبهه را بررسی کرده و آنها را در قالب «بیان شبهه» و «پاسخ» سامان داده است؛ همین ساختار، استفاده از کتاب را برای مطالعه، تدریس، مناظره، پاسخگویی فرهنگی و تولید محتوا آسانتر میکند.
مزیت دیگر کتاب، ترکیب نگاه تفسیری، کلامی، ادبی و عقلی است. نویسنده در پاسخ به شبهات، فقط به پاسخهای کلی و خطابی اکتفا نمیکند؛ بلکه واژههای آیه، سیاق، احتمالات تفسیری، روایات، دیدگاه مفسران و گاهی مبانی فلسفی و دادههای علمی را بررسی میکند
جرعه اي از کتاب
اگر قرآن کتابی الهی و فروآمده از اوج عالم ملکوت نبود، علیالقاعده باید در ترسیم خود از آسمان و زمین و انسان و حیوان و مباحث فلسفی و حقوقی و ... تحت تأثیر افکار ناقص آن دوره قرار میگرفت و لااقل در برخی از موارد در طول زمان، برخی از پیشفرضهایش ابطال میشد.
ولی عجیب آنجاست که انسان هر چه در این کتاب عزیز و نفوذناپذیر بیشتر تأمل مینماید میبیند به گونهای مطالب در قرآن طرح شده که هیچ اعتراضی را بر نمیتابد و در هر موردی که میخواهند ایرادی به آن وارد کنند، چنان عبارات نرم و لطیف است که هرگز در تنگنای اشکالات متوقّف نمیشود