جلد یک فقه جنسیت، تربیت و سلامت جنسی
فقه جنسیّت، تربیت و سلامت جنسی جلد اول: جنس و جنسیّت
درس خارج استاد حاج شیخ محمدحسن وکیلی
تقریر: سیدشهاب الدین دعائی
تعداد صفحات: 304 صفحه
قطع: وزیری
کتاب درباره چیست؟
کتاب «فقه جنسی، تربیت و سلامت جنسی؛ جلد اول: جنس و جنسیت» تقریر درس خارج فقه استاد حاج شیخ محمدحسن وکیلی به قلم سید شهابالدین دعایی است؛ اثری تخصصی و مسئلهمحور که با رویکرد فقه جامع و تربیتی، به یکی از حساسترین عرصههای نوپدید فقه معاصر میپردازد: نسبت دین، جنس، جنسیت، تربیت جنسی و سلامت فرد و جامعه.
در این کتاب چه میخوانید؟
کتاب «فقه جنسیّت، تربیت و سلامت جنسی؛ جلد اول: جنس و جنسیّت» نخستین جلد از مجموعهای فقهی بر پایه درسهای خارج فقه استاد حاج شیخ محمدحسن وکیلی است که با هدف ارائه چارچوبی اسلامی برای سیاستگذاری، تربیت و سلامت جنسی تدوین شده است. این جلد به مبانی بحث میپردازد و پیش از ورود به جزئیات، مفاهیم، اهداف و روش تحلیل مسائل جنسی و جنسیتی را روشن میکند.
کتاب ابتدا با بررسی تحولات اجتماعی و فرهنگی جدید، مسئله جنسی را موضوعی فراتر از زندگی فردی دانسته و آن را مرتبط با خانواده، جامعه، آموزش و سیاستگذاری میداند. سپس با تفکیک میان فقه موجود و فقه مطلوب، بر ضرورت عبور از فقهی صرفاً ناظر به حداقلهای وجوب و حرمت و توجه به تربیت، سلامت، آثار واقعی احکام، تزاحمها و نیازهای اجرایی جامعه تأکید میکند.
در ادامه، مفاهیم اساسی مانند جنس، جنسیت، گرایش و هویت جنسی، نقشها و ارزشهای جنسی، آسیبها، آموزش و تربیت جنسی تعریف و تحلیل میشوند. کتاب میان آموزش جنسی، یعنی انتقال اطلاعات، و تربیت جنسی، یعنی هدایت انسان به سوی تعادل و سلامت قوای جنسی، تفاوت میگذارد. همچنین نظام کلی فقه تربیت جنسی را در دو عرصه حفظ سلامت در جامعه سالم و درمان آسیبها در جامعه دچار اختلال بررسی کرده و نقش فرد، خانواده، جامعه و حکومت را در این فرایند تبیین میکند.
یکی از محورهای مهم کتاب، اهداف تربیت جنسی در اسلام است که آرامش روحی و جسمی و فرزندآوری همراه با تربیت صحیح نسل را در کانون توجه قرار میدهد. در این چارچوب، تشکیل خانواده موفق، کنترل رفتاری، حیا، عفت، غیرت، فرهنگ ازدواج و نظام جزایی، اجزای نظام تنظیم روابط جنسی معرفی میشوند.
بخش عمده کتاب به تعریف جنس و بررسی وضعیتهای پیچیده جنسیتی اختصاص دارد. تفاوتهای زیستی و روانی زن و مرد، امکان طبیعت ثالثه، خنثی، مخنث، خصی، تراجنسیتیها و معیارهای تشخیص جنسیت از منظر عرف، پزشکی و فقه بررسی میشوند. سپس روایات و احکام مربوط به خنثی و خصی، نقش نشانههای جسمی و پزشکی، کروموزوم و هورمون، و نسبت واقعیت زیستی با معیارهای فقهی تحلیل میگردد.
در فصل پایانی، مسئله تغییر جنسیت و تفاوت آن با درمان و رفع ابهام جنسی بررسی میشود. نویسنده با تحلیل مفاهیمی مانند تغییر خلقت، فطرت، نقص عضو، درمان، عسر و حرج و تزاحم، نشان میدهد که مداخلات پزشکی در این حوزه را نمیتوان با یک حکم کلی ارزیابی کرد و هر مورد نیازمند بررسی دقیق وضعیت جسمی، فقهی و واقعی فرد است.
این جلد در مجموع، اثری فقهی ـ مبنایی برای شناخت مسئله جنس و جنسیت در چارچوب تربیت و سلامت جنسی اسلامی است و با تبیین مفاهیم، اهداف و مسائل مرزی، پایهای برای مباحث گستردهتر این مجموعه فراهم میکند.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
این کتاب مناسب است برای:
طلاب سطح عالی و خارج حوزه، فضلا و پژوهشگران فقه که میخواهند با رویکرد فقه جامع، فقه تربیت، فقه خانواده و فقه مسائل مستحدثه به موضوع جنس، جنسیت و تربیت جنسی بپردازند.
پژوهشگران و فعالان حوزه تربیت اسلامی، خانواده، سلامت جنسی، سیاستگذاری اجتماعی و مطالعات زن و مرد؛ بهویژه کسانی که میخواهند مسئله تربیت جنسی را فقط در حد چند توصیه اخلاقی یا روانشناختی نبینند، بلکه آن را در قالب یک نظام دینی، فقهی و اجتماعی بررسی کنند.
مربیان، مبلغان، مشاوران دینی و فعالان فرهنگی که با پرسشهای جدی درباره آموزش جنسی، تربیت جنسی، هویت جنسی، نقش جنسی، حدود روابط زن و مرد، آسیبهای جنسی، خنثی، تراجنسیتیها و تغییر جنسیت روبهرو هستند و به یک منبع مبنایی برای فهم دقیقتر این موضوعات نیاز دارند. فهرست کتاب نشان میدهد که این مباحث در چند فصل مستقل و با تفصیل قابل توجه بررسی شدهاند.
مدیران فرهنگی، سیاستگذاران آموزشی و پژوهشگران فقه نظام که دغدغه دارند بدانند چگونه میتوان از منظر اسلام، میان حفظ سلامت جنسی جامعه، درمان آسیبها، تقویت خانواده، حیا، عفت، غیرت و کنترل روابط زن و مرد نسبت برقرار کرد.
کسانی که میخواهند درباره مسائل نوپدیدی مانند تغییر جنسیت، جراحیهای رفع ابهام جنسی، خنثی، خصی، مخنث، معیار تشخیص زن و مرد، عسر و حرج و تزاحم با آسیبهای روانی مطالعه فقهی دقیقتری داشته باشند.
چرا این کتاب ارزش خواندن دارد؟
یکی از مهمترین امتیازهای کتاب، ورود روشمند به یکی از مسائل حساس و کمکارشده در فقه معاصر است. مباحث جنسیت و تربیت جنسی در فقه موجود، کمتر بهصورت مستقل و منسجم بررسی شده و این مجموعه برای روشنکردن زوایای مغفول این حوزه شکل گرفته است.
مزیت دیگر کتاب، رویکرد فقه جامع و تربیتی آن است. نویسنده فقط به حکم اولی یا مرز وجوب و حرمت بسنده نمیکند، بلکه به مسائلی مانند آثار تربیتی احکام، تزاحمها، اولویتها، نگاه فردی و اجتماعی، نقش حکومت، خانواده و جامعه، و تفاوت میان حفظ سلامت و درمان آسیبها توجه دارد. این نگاه، کتاب را برای کسانی که دغدغه فقه کاربردی و فقه نظام دارند، ارزشمند میکند.
دلیل مهم دیگر برای تهیه کتاب، تعریف و تفکیک مفاهیم پایه است. اصطلاحاتی مانند جنس، جنسیت، امر جنسی، گرایش جنسی، هویت جنسی، نقش جنسی، آموزش جنسی و تربیت جنسی در فضای امروز بسیار به کار میروند، اما بدون تعریف دقیق، بحثها دچار ابهام میشود. کتاب در فصل اول، این مفاهیم را معرفی میکند تا زمینه تحلیل فقهی روشنتر شود.
از امتیازهای جدی کتاب، ترسیم نظام کلی تربیت جنسی در اسلام است. کتاب فقط درباره یک مسئله خاص مانند حجاب، نگاه، بلوغ یا تغییر جنسیت بحث نمیکند، بلکه میکوشد نشان دهد تربیت جنسی در اسلام چه هدفی دارد، چه مراحلی را باید طی کند، خانواده چه جایگاهی دارد، حیا و عفت و غیرت چه نقشی دارند، و چگونه باید میان کنترل تمایلات و ارضای صحیح آنها تعادل برقرار کرد.
این اثر همچنین به دلیل پرداختن به مسائل دشوار و نوپدید فقه جنسیت اهمیت دارد؛ از جمله خنثی، خصی، مخنث، تراجنسیتیها، معیار تشخیص مرد و زن، اعتبار نشانههای عرفی و پزشکی، تغییر جنسیت، جراحیهای رفع ابهام جنسی، عسر و حرج، درمان، افسردگی و تزاحم با خودکشی
جرعه اي از کتاب
با توجه به آیات و روایاتی که خواهد آمد به نظر میرسد، تربیت جنسی در اسلام دو هدف اصلی دارد:
۱. آرامش، یعنی آرامش روحی و جسمی؛
۲. فرزندآوری و تربیت، یعنی هم افراد فرزند بیاورند و نسل منقطع نشود و هم فرزندان بهطرز صحیح تربیت شوند.
هدف میانی در نظام تربیت جنسی عبارت است از ارضای نیاز جنسی در ارتباط با جنس مخالف به نحو مستحکم و ضابطهمند، که چهره بارز آن عبارت است از تشکیل خانواده موفق